fbpx

Droga do totalitaryzmu (według teorii Jordana Petersona)

Kiedy miałem 13 lat, napisałem esej o Auschwitz. (…) Próbowałem zrozumieć, jak istoty ludzkie mogły tego dokonać, zdając sobie sprawę, że jestem jedną z nich. – Jordan B. Peterson

Kiedy Fryderyk Nietzsche w drugiej połowie XIX wieku pisał o „śmierci Boga” („Bóg umarł! Bóg nie żyje! Myśmy go zabili!”), ubrał to sformułowanie w tak dramatyczne szaty liryczne, w jakie tylko był w stanie („Jakże się pocieszymy, mordercy nad mordercami? Najświętsze i najmożniejsze, co świat dotąd posiadał, krwią spłynęło pod naszemi nożami – kto zetrze z nas tę krew? Jakaż woda obmyćby nas mogła?”). Wiedział, że ówczesny świat stał przed wyborem jednej z dwóch dróg: albo drogi humanistycznego indywidualizmu („Jakież uroczystości pokutne, jakież igrzyska święte będziem musieli wynaleźć? Nie jestże wielkość tego czynu za wielka dla nas? Czyż nie musimy sami stać się bogami, by tylko zdawać się jego godnymi?”), tak bardzo nieprawdopodobnego, jeśli brało się pod uwagę kierunek w jakim zmierzał świat po zawaleniu się chrześcijańskiego systemu wartości, na którym to była zbudowana okcydentalna cywilizacja; albo drogi nihilistycznego kolektywizmu, który według profetycznej analizy filozofa miał doprowadzić do wojen i rewolucji socjalistycznych, których śmiertelnymi ofiarami miały paść miliony Europejczyków.

Możliwe, że Nietzsche, będąc świadom nieuniknionych skutków usunięcia fundamentu względnie cywilizowanego porządku, nie odważyłby się być krytykiem chrześcijaństwa. Lecz gdy został profesorem filologii klasycznej w wieku 24 lat, to fakty materialistycznej nauki niemogącej pogodzić się z religią, odrzucenia teizmu i deizmu na rzecz ateizmu przez elity intelektualne oraz ogólnej utraty wiary wśród społeczeństw Europy skutkującej ucieczką w nacjonalizm, były oczywiste dla każdego świadomego obserwatora. Nietzsche, podsumowując swoją jakże pesymistyczną obserwację słowami „Istnieją jeszcze gdzieś narody (…), wszakże nie u nas, bracia moi: tu istnieją [już tylko] państwa”, uznał, że intelektualne dobicie umierającego trupa i danie Okcydentowi drogi wyjścia z nieubłaganej katastrofy jest jedynym rozwiązaniem. Jak wiemy, zachorował, oszalał i zmarł zanim dał odpowiedź na pytanie, w jaki sposób ludzie mają tworzyć swoje własne wartości, tak by nie popaść w nihilizm po odrzuceniu Boga, i (na swoje szczęście) nie dożył obrzydliwego XX wieku. Wieku pogardy dla człowieka, wieku spełnienia jego najmroczniejszych wizji.

Najmroczniejszych, gdyż według bardziej optymistycznego scenariusza Okcydent miał (tylko) popaść w nihilizm, ale nie miał poddać się socjalizmowi i dzięki temu miał uniknąć zatonięcia w morzu krwi – to miał być ten najgorszy scenariusz. I to on się ziścił. Yaron Brook powiedział raz na jednym ze swoich wykładów: „Nihilizm jest gorszy od komunizmu” – z jednej strony mylił się, z drugiej strony miał rację. Mylił się, ponieważ, jak wspomniałem, nihilizm bez morza krwi, byłby jednak lżejszym scenariuszem. Natomiast miał rację z pozycji indywidualnej percepcji jednostki, ponieważ ucieczka w kolektywną ideologię (plemienny nacjonalizm czy klasowy komunizm) jest niczym innym jak ochroną psychiki przed pustką egzystencjalną.

A więc tak wyglądał stan duchowy Europy na początku XX wieku, przez który szerzył się irracjonalizm, umierało klasyczne podejście do sztuki i literatury, a wszelkie kolektywne filozofie kwitły jak nigdy dotąd – wzrost bogactwa materialnego był odwrotnie proporcjonalny do wzrostu bogactwa kulturowego.

Po I wojnie światowej pokonane Niemcy były w ruinie, młodzi mężczyźni byli zbrutalizowani przez walkę na froncie, bojówki komunistyczne zagrażały wszelkiej prywatnej własności, hiperinflacja uderzyła we wszystkich posiadaczy oszczędności, sprawiając, że powszechnie panoszący się chaos był najmocniej odczuwalny właśnie przez tych najbardziej sumiennych i przedsiębiorczych. Przyjmuje się, że temperament społeczeństwa Niemiec XIX i początku XX wieku odznaczał się względnie wysokim wskaźnikiem „sumienności” (conscientiousness), który to w psychologii definiowany jest jako połączenie cechy „przedsiębiorczości” (industriousness) oraz „skłonności do porządku” (orderliness).

Ten ostatni jest najbardziej kluczowy w toku badania sprawy XX-wiecznych totalitaryzmów, ponieważ osoby o wysokiej skłonności do porządku bardziej potrzebują stabilnego życia i porządku społecznego. To właśnie w tych ludzi najbardziej uderza hiperinflacja i to im najbardziej zagrażają wszelcy czerwoni niszczyciele własności. Co więcej, idealny temperament dla żołnierzy/wykonywaczy rozkazów (dobrze wykonujący obowiązki, bez kwestionowania i twórczego myślenia) to wysoki conscientiousness z niskim openness (openness = otwartość na idee i idąca z nią kreatywność), a tacy przeważnie byli ówcześni Niemcy. Pruski model szkolnictwa był stworzony wiek wcześniej świadomie i celowo, aby zniszczyć w zarodku temperament openness jako zagrażający państwu pruskiemu, wymagającemu tylko posłusznych żołnierzy i robotników. Jeśli spojrzymy na rozkład poparcia dla Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP) w niesławnych wyborach 1933 roku, to zauważymy, że pomimo rozpoczęcia działalności w Bawarii, to właśnie w Prusach naziści dostawali proporcjonalnie najwięcej głosów.

Droga do totalitaryzmuWspaniałe książki – Lista książek polecanych przez Jordana Petersona

Adolf Hitler miał temperament skrajnie (wręcz niezdrowo) skłonny do porządku, ale obok niego również wysokie openness. Dowodem na drugie było jego zainteresowanie sztuką i sferą idei, a dowodem na pierwsze były (poza tym, że kąpał się cztery razy dziennie) organizowane przez niego ceremonie, których celem było ukazanie idealnego porządku (symetrii, jednakowości, prostych linii). Widać to ponadto po jego wypowiedziach, szczególnie tych zawartych w zbiorze Hitler’s Table Talk, gdzie wielokrotnie porównywał Żydów do pasożyta/choroby/raka, którego należy wytruć/wyleczyć/usunąć, a naród niemiecki do czystego i zdrowego ciała będącego ofiarą ww. Wyraźnie rozgraniczał również sztukę na uporządkowaną klasyczno-grecko-rzymską i chaotyczną (np. ekspresjonizm). Jego konserwatyzm obyczajowy, wraz z obrzydzeniem do homoseksualizmu, możemy powiązać z korelacją, która występuje pomiędzy wskaźnikiem odczucia obrzydzenia (wypływającym z temperamentu) a właśnie obyczajowym konserwatyzmem. Miał osobowość człowieka wytyczającego wyraźne granice pomiędzy wszelkimi rzeczami, którą to przekuł w swoją praktykę polityczną. Jednakże wódz Rzeszy artykułował tylko to, co ówczesne społeczeństwo chciało słyszeć i czego żądało. Efektywny populistyczny mówca zauważa na co i w jaki sposób reaguje tłum, modyfikując swoje przemowy tak, aby osiągnąć jak najlepsze rezultaty.

Fenomen Hitlera był więc rezultatem współpracy niemoralnego społeczeństwa z osobą, która ucieleśniała jego mroczną stronę, efektywnie przemawiając i odwołując się do niegodziwych fantazji niezadowolonych mas. Stąd Carl Jung określił Hitlera jako „manifestację cienia społeczeństwa Niemiec”. Dziś ten sam, pozbawiony ram moralnych, rozgoryczony stan osobowości, którym charakteryzowali się wcześni poplecznicy NSDAP, cechuje Antifę.

Pierwszy maja [Święto Komunistów, Nazistów i Satanistów (Noc Walpurgii)] może oznaczać tylko… wyzwolenie ducha narodowego… od infekcji internacjonalizmu, przywrócenie zdrowia ludowi. – Adolf Hitler

Psycholog Jordan B. Peterson określa hitlerowską odmianę totalitaryzmu jako orderliness wpadły w oszalały amok, tj. taki, który wymknął się spod jakiejkolwiek racjonalnej kontroli. Kiedy Niemcy znajdowały się w stanie chaosu po przegranej wojnie i gdy były doświadczane hiperinflacją, retoryka nazistów opierała się głównie na przywróceniu porządku i oczyszczeniu kraju ze zła wewnętrznego i zewnętrznego. Była więc oparta na ww. temperamencie. Spektakle i ceremonie, jakie odprawiało NSDAP z wykorzystaniem symetrycznie rozłożonych świateł lotniczych, pochodni, rzymskich symboli czy mas ludzkich, były zastosowaniem najbardziej fundamentalnego dla psychiki człowieka (tak fundamentalnego, że ludzki mózg jest zbudowany według niego – na prawą półkulę zajmującą się chaosem, czyli nieznanym, i lewą półkulę zajmującą się porządkiem, czyli przetwarzaniem znanych informacji) archetypu chaosu przeciw porządkowi, a więc dramatyczno-teatralnym sposobem na wykorzystanie podświadomości ludzi, aby ich przez nią zmanipulować

Niemieccy naziści potrafili więc używać propagandy na tak wysokim poziomie artystycznego, ideowego i archetypicznego wyrafinowania, że przejmowali umysły mas na poziomie analizy, który nie był zrozumiały dla większości ówczesnych ludzi, a więc ciężko było się przed tą propagandą obronić. Wpływała na nich bardziej jak muzyka albo przedstawienie teatralne [1], niż znany z Raju Utraconego Johna Miltona (czy Silmariollionu J.R.R. Tolkiena) wirus racjonalności odrzucającej boski porządek natury, którym cechuje się np. marksizm.

Marksizm próbuje uderzać w intelekt ofiary, podczas gdy nazizm był całkowicie irracjonalny, dlatego też był niemożliwy do zwalczenia na poziomie dyskusji.

Największym oszustwem NSDAP było postawienie znaku równości pomiędzy państwem a porządkiem – jeśli ktoś chciał porządku (a ówcześnie praktycznie wszyscy się tego domagali), miał popierać rozrost państwa. Sam profesor Peterson nazywa III Rzeszę „przesadnym ucywilizowaniem” w kontrze do nazywania jej barbarzyństwem (porównując „porządek” III Rzeszy chociażby z rewolucją kulturalną w Chinach).

Lecz jeśli przyjmiemy inną definicję, uznając cywilizację za zbiór osiągnięć materialnych i duchowych wytworzonych w ramach dobrowolnej współpracy, to III Rzesza będzie się nam jawić jako barbarzyństwo ubrane w szaty cywilizacji właśnie po to, by legitymizować się w oczach swoich obywateli. [2]

Realizując swoje skrajne i pozbawione granic moralnych orderliness, naziści zaczęli początkowo od planowania miast (tak, aby, w ich mniemaniu, mogła rozwijać się w nich sztuka), upiększania ich, sadzenia kwiatów i usuwania szkodników z fabryk przy pomocy Cyklonu B. W początkowej fazie działania obozów koncentracyjnych Cyklon B był wpierw używany do odwszawiania ubrań więźniów. Dopiero po latach rządów NSDAP proces „oczyszczania” Niemiec (a później i Europy) rozszerzył się na usuwanie innych „szkodników” przy pomocy tego samego środka chemicznego – niepełnosprawnych umysłowo, homoseksualistów, Romów, Żydów etc.

Rzeczą absolutnie nieoczywistą jest fakt, że większy wskaźnik występowania pasożytów i chorób zaraźliwych w społeczeństwie przekłada się na zwiększenie w nim autorytarnych tendencji [umieszczam poniżej wyniki badań]. NSDAP wykorzystało Żydów jako „szczury napędowe” swojej propagandy (czy to w filmach propagandowych, czy w pamfletach Żyd jako pasożyt świata), obrzydzając ich społeczeństwu na antykapitalistycznej fali. Podobnie zresztą jak ponad pół wieku wcześniej robił to Karol Marks swoim esejem W kwestii żydowskiej, stawiając znak równości między Żydem a kapitalistą. Takie działanie nazistów miało na celu zwiększenie tolerancji społeczeństwa dla silniejszego rządu, tylko epidemia nie była prawdziwa, lecz sfabrykowana (subiektywna). Innym istotnym czynnikiem, który mógł mieć wpływ na powstanie XX-wiecznej fali autorytaryzmów i totalitaryzmów, była pandemia grypy hiszpanki w latach 1918–19, która zabiła od 3 do 5% ówczesnej populacji Ziemi.

do art - Jordan B. Peterson: “12 Rules for Life – Antidote to chaos”

Jak zwalczać autorytarne rządy na świecie? Usuwać choroby zaraźliwe. To może być to, to może być klucz. – Jordan B. Peterson

Oczywiście „chorobą”, czyli archetypicznym chaosem, mieli być nie tylko Żydzi, ale i kojarzony z nimi handel. Jednym głównych zarzutów w materiałach propagandowych III Rzeszy był: „egoizm Żydów nie jest podporządkowany wyższym celom narodowym”. Te filmy propagandowe, wraz z przemówieniami führera pełnymi altruistycznych uniesień o wzniosłym poświęcaniu jednostki dla dobra ogółu, były oglądane i słuchane przez całe Niemcy. Prawie całe społeczeństwo było przesiąknięte altruistyczno-kolektywistyczną filozofią, a III Rzesza była jedynie jej manifestacją, rozbudzającym zapalnikiem, a nie siłą sprawczą nagle zmieniającą świadomość społeczeństwa o 180 stopni.

W jaki sposób Zwykli ludzie, jak w tytule książki Christophera R. Browninga opowiadającej o niemieckim oddziale policji, mogli dokonać tak straszliwych zbrodni? Sama historia z książki nakierowuje nas na pewne wytłumaczenia. Ci konkretni „zwykli ludzie” strasznie cierpieli przez zbrodnie, których dokonywali, a jako że nie byli psychopatami, to sumienie dręczyło ich i niszczyło ich stan zdrowia psychofizycznego. Pomimo tego wierzyli w filozofię altruistycznego kolektywizmu, ponieważ wszyscy myśleli, że robią coś dobrego, gdyż poświęcają się dla innych, a jakby odeszli (a mogli odejść, bo udział w tej jednostce na terenach okupowanych był dobrowolny, a pewna praca w policji czekała na nich z powrotem w kraju), to ktoś inny musiałby wykonać za nich tę „pracę” (jak strzelanie ciężarnym Żydówkom w tył głowy). Pozostając w szeregach tych formacji w ich mniemaniu służyli swojemu narodowi i swoim kompanom z jednostki. Jako że wszyscy myśleli podobnie, działając altruistycznie nie wychylali się z szeregu i nie wracali do kraju, nawet pod presją przeżywania nocnych koszmarów i załamań nerwowych spowodowanych dręczącym ich sumieniem.

Odkryliśmy w Stanfordzkim Eskperymencie Więziennym – który to każdy psycholog uważa za niemoralny, ponieważ udało nam się coś rzeczywiście odkryć przy jego pomocy – że jeśli da się zwykłym ludziom możliwość bycia barbarzyńskimi faszystami, w 6 dni 30% z nich się nimi okaże. I co my [psychologowie] wynieśliśmy z tego? Że psychologia społeczna nie powinna prowadzić takich eksperymentów – to NIE jest poprawny wniosek do wyciągnięcia. – Jordan B. Peterson

Co ciekawe – i co pozwala na lepsze zrozumienie motywacji wszelkiej maści totalitarystów – Holocaust stopniowo przyśpieszał w ostatnich trzech latach wojny, co wydaje się być absolutnie irracjonalnym posunięciem. Jeśli celem miało być zwycięstwo w wojnie, to organizowanie w jej trakcie masowego ludobójstwa jest marnowaniem zasobów i siły roboczej, które można przecież wykorzystać na działania wojenne, a „utylizacji” niewolników dokonać po wygranej. Poza tym wzmaganie operacji Holocaust pokrywa się z przejściem na wojnę totalną, burzeniem miast, w tym całkowicie irracjonalnym zburzeniem Warszawy. Czy rząd III Rzeszy na prawdę był skory przyśpieszyć tempo, w jakim Niemcy przegrywali wojnę? Hitler w 1945 roku mówił, że „naród go zdradził”, wykazał się słabością i zasługuje na zagładę (Hitler’s Table Talk). Jeszcze na ostatnie miesiące wojny zaplanował zniszczenie Niemiec (budynków użyteczności publicznej, komunikacji radiowej, fabryk, elektrowni, mostów, torów, zasobów żywności i odzieży etc.). Wszystko wskazuje na to, że celem III Rzeszy nie była wygrana wojny, tylko quasi-religijne dokonanie jak największego zniszczenia („zemsty na Bogu za grzech Istnienia”) w jak najkrótszym czasie.

Holocaust i II wojna światowa nie były skutkiem prostego wykonywania rozkazów (choć „wykonywacze rozkazów” są najbardziej niemoralnymi ludźmi w historii, odpowiedzialnymi za wszystkie wojny i ludobójstwa). Nie były skutkiem działalności pojawiających się nagle i znikąd czarnoksiężników manipulujących dobrymi i moralnymi ludźmi przy pomocy słownych zaklęć i okultystycznych symboli. Były skutkiem moralnego i psychicznego zepsucia całego społeczeństwa na każdym poziomie organizacyjnym, od sumienia każdej pojedynczej jednostki w Niemczech do samego dowództwa rządu III Rzeszy.

Niemcy nie byli „ofiarą nazistów”, a władza hitlerowców i ich zbrodnie nie były winą tylko NSDAP czy Schutzstaffel (SS), ale większości Niemców. Zasada ta dotyczy wszystkich totalitaryzmów, gdyż aby totalitaryzm mógł zaistnieć, wystarczająco duża część społeczeństwa musi tyranizować swoje sumienie i – jeśli nie popierać – przynajmniej pasywnie akceptować system, który samo sobie narzuca.

Jeśli człowiek dobrej woli boi się z kimkolwiek (nawet z własną rodziną) rozmawiać o niegodziwości systemu w jakim funkcjonuje, ponieważ jedna na kilka osób jest gotowa donieść na niego do władz (jak to było w III Rzeszy, Bloku Wschodnim czy też jak w dalszym ciągu jest w Korei Północnej i w Chinach), to nie mamy do czynienia tylko z dobrymi ofiarami złego wojska i złej policji. Mamy do czynienia ze społeczeństwem w roli tyrana.

Tyrania nie występuje tylko na szczytach władzy, ale rozciąga się przez całe społeczeństwo, przez wszystkie poziomy hierarchii, a cały system może istnieć dlatego, że wszyscy kłamią. Tak powstaje i utrzymuje się przy życiu totalitaryzm.


Autor: Adam Danisz (Jordan Peterson – Polska)

[1] W powojennych relacjach Niemców znajdują się wzmianki o tym, że niektórzy z nich, kiedy byli na przemówieniach Hitlera, słuchali go jak proroka, ale gdy później w zaciszu domowym czytali w gazetach transkrypcje tych samych przemówień, które gromko oklaskiwali, postrzegali je jako irracjonalne głupoty. Tak, jakby ich rozum wyłączał się podczas wieców.

[2] Ludwig von Mises twierdził, że komunizm wygrał na wschodzie Europy, a faszyzm i nazizm na zachodzie, ponieważ klasyczny liberalizm pozostawił w zachodnich społeczeństwach umiłowanie cywilizacji, której komuniści byli otwartymi wrogami. Stąd faszyści i naziści, by przekonać społeczeństwo do swoich racji, musieli prowadzić narrację „obrony cywilizacji przed komunistami”.

Dostępne płatności: Karta płatnicza lub karta kredytowa (Stripe.com)
Visa
American Express
Mastercard

©2020 www.jordanbpeterson.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Zaloguj się używając swojego loginu i hasła

Nie pamiętasz hasła ?